درسنامه ۲-۱: آشنایی با file و du

در این درس با دو ابزار کاربردی برای شناخت نوع فایل و بررسی فضای اشغال‌شده آشنا می‌شویم.

file — تشخیص نوع فایل

• کار: تشخیص نوع واقعی فایل (متنی، باینری، اسکریپت، عکس و ...).
• موارد استفادهٔ رایج:

file README.md
file /bin/ls
file -b image.png        # فقط نوع، بدون نام فایل
file -i report.pdf       # نمایش MIME type

نکته: پسوند همیشه قابل اعتماد نیست؛ file محتوای واقعی را بررسی می‌کند.

du — میزان فضای اشغال‌شده

• کار: نمایش اندازهٔ فایل/دایرکتوری بر روی دیسک.
• گزینه‌های مفید:

du -h .                  # اندازهٔ اقلام در مسیر جاری (خوانا)
du -sh .                 # فقط جمع کل پوشهٔ جاری
du -h --max-depth=1 ~    # اندازهٔ زیردایرکتوری‌ها تا یک عمق

تفاوت با df: دستور df فضای آزاد/مصرفی پارتیشن را نشان می‌دهد، نه یک پوشهٔ خاص.

تمرین کوتاه

• نوع چند فایل مختلف در سیستم را با file بررسی کنید.
• اندازهٔ پوشهٔ Downloads خود را با du -sh ~/Downloads ببینید.

نکات و مثال‌های بیشتر

• برای چند فایل باهم:

file *.png
du -sh ~/Projects/*

• تفکیک بزرگ‌ترین پوشه‌ها در یک مسیر (نمای کلی سریع):

du -h --max-depth=1 ~/Downloads | sort -h

• بررسی نوع فایل ناشناس که پسوند ندارد:

file unknown_file

• مقایسهٔ size ظاهری vs. فضای دیسک (Sparse Files):

ls -lh bigfile
du -h bigfile

خطاهای رایج

• اشتباه گرفتن du با df: اولی اندازهٔ مسیر را می‌دهد، دومی وضعیت پارتیشن را.
• فراموش کردن -h و خوانایی خروجی.